Ποδόσφαιρο και φασιστική Ιταλία (Μέρος Ι)

Συνεχίζουμε την δημοσίευση κάποιων ιστορικών άρθρων που είχαμε γράψει από παλιότερα. Συνεχίζουμε επίσης με θέμα τον φασισμό και το ποδόσφαιρο, καθώς το άθλημα έχει υποφέρει τα πάνδεινα. Μετά τον Χίτλερ πάμε στο φασιστικό καθεστώς του Μουσολίνι. Το άρθρο θα ολοκληρωθεί σε δύο μέρη.

Ο φασισμός στην Ιταλία εγκαθιδρυμένος θριαμβευτικά από τα 1922 γρήγορα κατάλαβε ότι το ποδόσφαιρο, δεν είναι αναγκαστικά ο καλύτερος τρόπος να επικοινωνήσεις με τις μάζες, αλλά σίγουρα ο πρακτικότερος.

Προσπάθειες του καθεστώτος να προσεγγίσει τις μάζες (αυτές είμαστε εμείς) όπως το «φασιστικό θέατρο» και άλλες παρόμοιες μπανάνες είχαν αποτύχει παταγωδώς…Βλέποντας την δυναμική που αναπτυσσόταν στα ποδοσφαιρικά γήπεδα, το καθεστώς του Μουσολίνι θα δείξει τον τρόπο που όλα τα καθεστώτα από εδώ και πέρα θα εκμεταλλεύονται το σπορ. Το εκμεταλλεύτηκε και καλύτερα μάλιστα από οποιοδήποτε επόμενο.

Ο Χίτλερ τα έκανε σκατά στο ζήτημα. Ο Φράνκο γιγάντωσε την Αθλέτικ και την Μπαρτσελόνα, τους μεγαλύτερους εχθρούς του. Οι λατινοαμερικάνοι ακροδεξιοί τις ομάδες που υποστήριζε ο λαός.

Ο Μουσολίνι όμως από το ποδόσφαιρο εκμεταλλεύτηκε τα μέγιστα.

Ίσως επειδή οι Ιταλοί είχαν καταλάβει ότι ο φασισμός ήταν ένα πολιτικό κίνημα που είχε πολλά κοινά με το ποδόσφαιρο: μεγαλοστομίες, ψεύτικες υποσχέσεις, κενό συνήθως υπόβαθρο των μαζών που το στηρίζουν, παραδοπιστία, ευκολοπιστία, άγνοια βασικών κοινωνικών σχημάτων και εννοιών, παντελώς αναίτια ταύτιση της μάζας με μια φανέλα κάποιων αθλητών που τρέχουν σε ένα γήπεδο…

Η Carta di Via Reggio ήταν η συμφωνία του 1927 που έθεσε σε νέες βάσεις το ιταλικό πρωτάθλημα το οποίο διοργανώθηκε σε εθνικό επίπεδο με δυο ομίλους Βορρά-Νότου το 1928/29, ενώ από την επόμενη περίοδο ξεκίνησε η –διάσημη πια σε όλο τον κόσμο- Serie A, θέλοντας να ενισχύσει την ιταλική ενότητα και να ισχυροποιήσει την αίσθηση της εθνικής ταυτότητας σε ένα κράτος που ήταν ανεξάρτητο μόνο 70 χρόνια (από το 1861) και όπου η εθνοτική ενότητα ήταν κάτι τελείως σχετικό. (Οι κακοί λένε ότι τους ελευθέρωσαν οι Γάλλοι)

Τέθηκε επί τάπητος ένα εκτεταμένο πρόγραμμα δημιουργίας νέων γηπέδων, οι ξένοι παίκτες απαγορεύτηκαν, ενώ η κυβέρνηση ανάγκασε πολλούς συλλόγους να προβούν σε συγχωνεύσεις. Τέτοια ήταν η περίπτωση της Ρόμα όπως την ξέρουμε σήμερα, η οποία προέκυψε από συγχώνευση των τριών μικρών ομάδων Roman, Alba-Audace και Fortitudo υπό την ηγεσία του φασίστα Italo Foschi. Η Ρώμη ήταν κατά τον Μουσολίνι «το σημείο εκκίνησης και αναφοράς μας, ο δικός μας μύθος». Και έτσι έπρεπε ως τόσο ζωτικό σημείο, να διαθέτει ένα δυνατό σύλλογο απέναντι στους μεγάλους του Βορρά και αυτή θα ήταν η Roma AS. Για την ιστορία η Lazio, αρνήθηκε να συγχωνευτεί και κατάφερε να διατηρήσει την ανεξαρτησία της. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι αποφάσεις αυτές εκτελέστηκαν χωρίς προβλήματα καθώς οι κομμούνες (οι τοπικές κυβερνήσεις) ελεγχόταν από μέλη του Φασιστικού Κόμματος.

Επιπλέον η δημιουργία πανεθνικού δικτύου τηλεόρασης και (κυρίως) ραδιοφώνου, μετέτρεπε οποιοδήποτε ματς του κάθε συλλόγου, σε σημείο αναφοράς για κάθε πόλη ή περιοχή. Ιδρύθηκαν και οι αθλητικές εφημερίδες Gazzetta dello Sport, Corriere dello Sport, που «απετέλεσαν το φερέφωνο του φασισμού» όπως αναφέρει ο Simon Martin στο –πολιτικό- βιβλίο του “Football and Fascism – The national game under Mussolini”[1]. Στην Μπολόνια και το Φιρέντσε εκδίδονται επίσης την ίδια εποχή τοπικές αθλητικές εφημερίδες…

Η τρέλα ήταν γενική. Το καθεστώς βέβαια χρηματοδοτούσε και άλλα μεγάλα αθλητικά γεγονότα της χώρας, όπως τον ποδηλατικό “Giro d’ Italia” ή το φημισμένο ράλλυ “Migle Miglia”, αλλά στο ποδόσφαιρο είχε βρει ένα πραγματικό χρυσωρυχείο ψυχών: ήξερε ότι ακόμα και η τελευταία γιαγιά, θα τρέξει στο μπακάλικο της περιοχής που είχε ραδιόφωνο να ακούσει τι κάνει η ομάδα της πόλης της! Τα μεγάλα αθλητικά φύλλα πούλαγαν 150.000 και 200.000 καθημερινά!!! Τα στάδια γέμιζαν ασφυκτικά… Επιπλέον ο Μουσολίνι, χοντρός πατσάς που μέχρι να σηκώσει το ένα πόδι βρώμαγε το άλλο, πλασάροταν ως μεγάλος sportsman από τα μίντια! Όπως είπε ο καθηγητής Ιστορίας Pierre Lanfranchi, πολύ απλά, «Ο Μουσολίνι ήθελε λαϊκή υποστήριξη-και η λαϊκή υποστήριξη βρισκόταν στο ποδόσφαιρο».

Η Μπολόνια είναι μαζί με την Γιουβέντους η μεγάλη πρωταγωνίστρια μέχρι το τέλος του πολέμου. Είναι πρωτεύουσα της Εμίλια, της γενέτειρας περιοχής του Μουσολίνι, ενώ έχει την στήριξη του φασίστα προέδρου της Ιταλικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας Leandro Arpinati, που είναι οπαδός της. Η πόλη στήριζε την ομάδα και η ομάδα διαφήμιζε την πόλη και την περιοχή. Και το καθεστώς επιβράβευσε την ομάδα με μείωση φόρων και την δημιουργία ενός νέου σταδίου που θεωρήθηκε εξαίσιο δείγμα φασιστικής αρχιτεκτονικής (Λιττοριάλε Αρένα)!

Την Μπολόνια ζήλευε το Φιρέντσε: έτσι η πολιτική και οικονομική ελίτ του τόπου σχημάτισε την AC Fiorentina με σκοπό να διαφημίσει την πόλη. Πέντε μόλις χρόνια μετά άνοιγε τις πύλες του το νέο στάδιο της πόλης Τζιοβάνι Μπέρτα.

Εκτός της Μπολόνια ομάδα του καθεστώτος θεωρούταν και η Γιουβέντους, η ομάδα της παλιάς ιταλικής πρωτεύουσας (Τορίνο) που με τα χρήματα της οικογένειας Ανιέλι, πήρε 5 συνεχή πρωταθλήματα, κάνοντας το όνομά της μύθο. Είναι η πενταετία (1931-35) που όλοι λένε ότι η Γιουβέντους γίνεται το «κράτος εν κράτει» στην Ιταλία. Από τότε η Γιουβέντους, θα είναι το κράτος εν κράτει της ιταλικής κοινωνίας!

Όποια ιταλική ομάδα πήγαινε στο εξωτερικό, θεωρούταν –ακόμα και όταν δεν ήταν- αντιπροσωπευτική του καθεστώτος. Όταν μάλιστα η Γιουβέντους –που ήταν- πήγε να παίξει ένα παιχνίδι στην Τσεχοσλοβακία, την μόνη τότε δημοκρατία της κεντρικής Ευρώπης, έγιναν μεγάλα επεισόδια. Και πάλι όμως η Γιουβέντους ήταν τόσο δημοφιλής, ώστε όταν ο γίγαντας της παγκόσμιας αριστεράς Antonio Gramsci βρισκόταν φυλακισμένος στις περίφημες φυλακές της Regina Coeli, το μόνο που ζήταγε ήταν ένα ραδιοφωνάκι για να ακούει τους αγώνες της αγαπημένης του Γιουβέντους! Η ταξική διαφοροποίηση στο Τορίνο ήταν από παλιά δύσκολη υπόθεση!

Στο Μιλάνο, η Ίντερ άλλαξε το όνομά της αναγκαστικά από Internazionale σε Ambrosiana αφού το όνομά της παρέπεμπε –όπως λέει ο μύθος- στις Κομμουνιστικές Διεθνείς, ενώ η Μilan FC έγινε Milano. Η Ίντερ συνέχισε (για την ακρίβεια άρχισε) να πρωταγωνιστεί αφού ήταν η ομάδα της μεγαλομεσαίας τάξης του πλούσιου Μιλάνου, σε αντίθεση με την Μίλαν που έμεινε στην αφάνεια μέχρι το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Η Μίλαν, ένα εξωπραγματικά μεγάλο κλαμπ και πιθανότατα το μόνο που κοιτά σε άποψη επιτυχιών την Ρεάλ Μαδρίτης στα μάτια μεταμορφώθηκε…Για την ακρίβεια μεταλλάχθηκε πολύ μετά. Αρχικά από την δεκαετία του ‘60. Και έπειτα, όταν μετά το 1988 έγιναν το μεγαλύτερο κλαμπ του κόσμου, οι οπαδοί της Μίλαν που σήκωναν μέχρι τα τέλη των 80ς σημαίες κομμουνιστικές, ξέχασαν ακόμα και το όνομα της μάνας τους μπροστά στα τρόπαια που ο ακροδεξιός Σίλβιο Μπερλουσκόνι πρόσφερε για πρωινό καφέ!

Η Τριεστίνα, η μικρή ομάδα του Τριέστε, ένα κλαμπ πολύ μέτριων δυνατοτήτων, ήξερε ότι πάντα θα έπαιζε στην Serie A όσο οι Γιουγκοσλάβοι διεκδικούσαν την περιοχή της Τεργέστης. Αυτή η κατάσταση συνεχίστηκε και μετά τον Μουσολίνι, επί δημοκρατίας. Για την ιστορία, το 1947 επί της δίκαιης Republica Italiana έπεσε αύτανδρη (9 πόντους διαφορά από τον προτελευταίο), αλλά “per motivi politici” την κράτησαν με το «έτσι θέλω» στην Serie A.

Αυτό που δεν υπολόγισε το καθεστώς ήταν ότι η ενδυνάμωση των συλλόγων ενέτεινε τον τοπικισμό τόσο στην επαρχία όσο και στις πόλεις! Κάτι που σε άλλα καθεστώτα, όπως του Φράνκο, γύρισε μπούμερανγκ, εδώ, έστω και δύσκολα ελέγχθηκε.

Πολλά παιχνίδια γινόταν υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας. Ήταν αδύνατο για ένα καθεστώς που επιζητούσε την εθνική ενότητα, να βλέπει να δημιουργούνται φανατικοί τοπικισμοί. Έτσι το ποδόσφαιρο έγινε για το καθεστώς του Μουσολίνι ένα δίκοπο μαχαίρι, αφού η Ιταλία ποτέ δεν φημιζόταν για την εθνική της ενότητα. Παράδειγμα ήταν τα τρομερά επεισόδια που έγιναν στο Μιλάνο το 1930, ανάμεσα στους οπαδούς της Μίλαν (που θεωρούταν ξενόφερτη ομάδα) και της Ίντερ. Λέγεται ότι το μίσος μεταξύ των δύο ομάδων μετά από εκείνη την στιγμή έγινε αβυσσαλέο. Ποτέ όμως ο Μουσολίνι, τυχερός βλέπετε, δεν αντιμετώπισε ένα Αθλέτικ Μπιλμπάο-Ρεάλ Μαδρίτης…Δεν είχε αντίστοιχα μίση!

(Τέλος Πρώτου Μέρους…συνεχίζετατ)